Imprezy organizowane na Wydziale Chemii Uniwersytetu Wrocławskiego w ramach Festiwalu Nauki 2010.

 
Wydział Chemii Uniwersytetu Wrocławskiego zaprasza uczestników tegorocznego Festiwalu Nauki w dniach 17 i 18 września 2010. Pierwszego dnia przewidziany jest wykład połączony z pokazami efektownych doświadczeń (dwie tury; pierwsza o godz. 11.00, druga o godz. 15.00 - konieczność zapisów!). Wykład i pokaz prowadzony przez dr Andrzeja Vogta ma już swoją długoletnią tradycję i cieszy się dużym zainteresowaniem nie tylko wśród młodszych uczestników, ale i tych bardziej wiekowo zawansowanych. Wykład będzie bogato ilustrowany doświadczeniami i każde z nich zostanie wyczerpująco omówione. Dzięki temu uczestnictwo w wykładzie to nie tylko rozrywka, ale i nauka.
Drugiego dnia Festiwalu na Wydziale Chemii proponujemy dwa wykłady i warsztaty chemiczne. Pierwszy wykład rozpocznie się o godzinie 10.30 i będzie prowadzony przez dra Jacka Wojaczyńskiego. Tytuł wykładu to "Chemia hemu, czyli dlaczego upadło Cesarstwo Rzymskie, a Stany Zjednoczone uzyskały niepodległość ". Drugi wykład rozpocznie się o godz. 13.00 i będzie wygłoszony przez dr Barbarę Łydżbę-Kopczyńską. Temat wykładu to "Czy tajemnice dawnych mistrzów i zagadki archeologii mogą być wyjaśnione przez chemię ?".
Również w drugim dniu Festiwalu zapraszamy na warsztaty chemiczne (zapisy!). Warsztaty te organizowane są od wielu lat i niezmiennie cieszą się dużym zainteresowaniem. Uczestnicy warsztatów muszą zgłosić się na nie wcześniej. Niestety ilość miejsc jest ograniczona do ok. 300 osób, a ilość chętnych czasami kilkakrotnie większa. Dla zachowania bezpieczeństwa i utrzymania efektywności warsztatów ograniczenie ilości osób jest niestety konieczne. Uczestnicy są dzieleni na grupy 5 - 10 osobowe. Każdej z grup towarzyszy opiekun dbający o bezpieczeństwo uczestników, pomagający w wykonywaniu doświadczeń. Część doświadczeń uczestnicy wykonują sami, w niektórych przypadkach są to demonstracje prowadzone przez doświadczonych eksperymentatorów. Dzięki małej liczebności grup wszystko można dokładnie zobaczyć, prawie wszystko dotknąć. Uczestników zapraszamy częstokroć do laboratoriów naukowych, a przeprowadzane doświadczenia dotyczą nowinek znanych z pierwszych stron gazet. Warsztaty to też okazja do bezpośrednich kontaktów z kadrą naukowo-badawcza i studentami. Można "zasięgnąć języka" w sprawie wyboru przyszłych studiów, poczuć atmosferę prawdziwego laboratorium. Każdego roku proponowane są nieco inne ćwiczenia i w obecnej chwili nie można jeszcze podać ostatecznej ich listy. Poniżej opisy planowanych doświadczeń.
Program imprez festiwalowych
 
    piątek, 17.09.2010
  1. godz. 11.00, "Odlotowa chemia"
    dr Andrzej Vogt,
    Audytorium II (zapisy)
  2. godz. 15.00, "Odlotowa chemia"
    dr Andrzej Vogt,
    Audytorium II (zapisy)
    sobota 18.09.2010
  1. godz. 10.30, "Chemia hemu, czyli dlaczego upadło Cesarstwo Rzymskie, a Stany Zjednoczone uzyskały niepodległość, ",
    dr Jacek Wojaczyński,
    Audytorium I (wstęp wolny)
  2. godz. 13.00, "Czy tajemnice dawnych mistrzów i zagadki archeologii mogą być wyjaśnione przez chemię? ",
    dr Barbara Łydżba-Kopczyńska,
    Audytorium I, (wstęp wolny)
  3. godz. 10.00 - 11.30,
    godz. 12.00 - 13.30,
    godz. 15.00 - 16.30,
    godz. 17.00 - 18.30.

    Warsztaty chemiczne - laboratoria i pracownie naukowe na Wydziale Chemii UWr. (zapisy)
Zapisy i informacja:
tel. 071 3757 292,
e-mail: festiwal@wchuwr.pl
 
Wydział chemii
Uniwersytet Wrocławski
ul. F. Joliot-Curie 14 50-383 Wrocław
 
 
Ćwiczenia wykonywane w czasie warsztatów prowadzonych podczas Festiwalu Nauki
1. Magia ciekłego azotu
    Opracowanie: Zespół Aktywacji Małych Cząsteczek I Kinetyki
    Osoby prezentujące:
  1. mgr Anna Drąg-Jarząbek
  2. mgr Agnieszka Grala
Doświadczenie będzie prezentować skutki "mrożących" właściwości ciekłego azotu. Zanurzenie w nim takich przedmiotów jak: róża, balon, gumowy wąż, czy jabłko na pewien czas silnie wpływa na zmiany ich "elastyczności". Jakie to będzie miało konsekwencję dla tych przedmiotów? Zapraszamy do nas żeby się o tym przekonać...
 

Dodatkowo uczestnicy Festiwalu Nauki będą mieli okazje przyjrzenia się z bliska profesjonalnemu laboratorium badawczemu, w którym synteza związków chemicznych wymaga stosowania specjalistycznego szkła laboratoryjnego i aparatury.
2. Srebrzenie bombek
    Opracowanie: Zespół Teoretycznego Modelowania Procesów Chemicznych, Zespół Chemii Porfiryn I Metaloporfiryn
    Osoba prezentująca:
  1. dr Andrzej Bil
Ćwiczenie polega na pokryciu wewnętrznej strony bombki lustrem srebrnym. W tym celu wykorzystuje się próbę Tollensa, polegającą na utlenianiu aldehydów za pomocą amoniakalnego roztworu soli srebra
3. Tajemnice efektów specjalnych
    Opracowanie: Zespół spektroskopii asocjatów, stanów przejściowych reakcji i strukturalnych przejść fazowych
    Osoby prezentujące:
  1. mgr Katarzyna Grzechnik
  2. mgr Dominik Jesariew
W czasie ćwiczenia będzie można zobaczyć jak otrzymać sztuczną krew oraz stworzyć wulkan z wydobywającą się z krateru żółtą pianą. Na koniec prowadzący rozwiąże zagadkę zniknięcia skradzionej w czasie pokazu monety
 

4. Właściwości związków i ich reaktywność
    Opracowanie: Zespół katalizy homogenicznej
    Osoba prezentująca:
  1. dr Jarosław Sobczak
W czasie ćwiczeń zaprezentowane zostaną zarówno takie doświadczenia, które stanowią "kanon" tego typu zajęć - jak na przykład rozdzielanie chromatograficzne tuszu i może to być powtarzane w szkolnym lub "domowym" laboratorium, jak również takie doświadczenia do których potrzebne są nie tylko specjalistyczne odczynniki i aparatura ale i wprawa w ich wykonywaniu. Każde ze zjawisk zostanie krótko omówione, aby była to nie tylko zabawa, ale i nauka.
    Oto propozycje doświadczeń:
  1. Chromatografia cienkowarstwowa tuszu z flamastra
  2. Ciekły ditlen (-183oC) - właściwości paramagnetyczne
  3. Krystalizacja octanu sodu z pomiarem temperatury roztworu i kryształów
  4. Efekty cieplne w reakcjach rodanku amonu z wodorotlenkiem baru i gliceryny z nadmanganianem potasu.
5. Ciepło krystalizacji
    Opracowanie: Zespół struktury i oddziaływań molekularnych
    Osoba prezentująca:
  1. mgr Jerzy Kołodziejczak
Prezentowany eksperyment w prosty sposób ilustruje zjawiska towarzyszące przemianom fazowym. W czasie doświadczenia przechładzany jest ciekły tiosiarczan sodu. W wyniku "zaszczepienia" kryształkiem stałego tiosiarczanu sodu obserwuje się gwałtowne zestalenie cieczy, czemu towarzyszy silny efekt egzoenergetyczny. Przedstawione doświadczenie może być wstępem do dyskusji o wykorzystaniu alternatywnych źródeł energii oraz sposobów zagospodarowania energii cieplnej.
6. CHEMIA JĄDROWA – ZJAWISKA ZWIĄZANE Z PROMIENIOTWÓRCZOŚCIĄ NATURALNĄ
    Opracowanie: Zespół Fotokatalizy, Zespół Dynamiki i Struktury Związków Koordynacyjnych
    Osoby prezentujące:
  1. dr Andrzej Kochel
  2. dr Krzysztof Drabent
W czasie pokazu zostaną zaprezentowane właściwości substancji związane z emisją promieniowania jonizującego ( użyte substancje będą całkowicie bezpieczne dla uczestników zajęć). W pokazie wykorzystane będą: licznik Geigera-Müllera oraz sonda scyntylacyjna. Prowadzący również uwzględnią zagadnienia związane z budową i działaniem reaktorów jądrowych.
7. Nowe trendy w dziedzinie molekularnego magnetyzmu
    Opracowanie: Zespół Molekularnego Magnetyzmu i Nowych Materiałów
    Osoby prezentujące:
  1. dr Andrzej Pochaba,
  2. mgr Mirosław Wrzecion
W czasie warsztatów zostaną zaprezentowane najnowsze dokonania w zakresie badań magnetochemicznych nowoczesnych materiałów magnetycznych (magnesów molekular-nych). Przedstawiona też zostanie aparatura stosowana do niskotemperaturowych badań magnetycznych.
8. Dlaczego chemik lubi otrzymywać kryształy ...
    Opracowanie: Zespół Krystalografii
    Osoby prezentujące:
  1. prof. dr hab. Tadeusz Lis
  2. mgr Marta Krawczyk
  3. mgr Monika Krawczyk
  4. mgr Anna Kwiecień
  5. mgr Adrian Mermer
  6. Tomasz Jakubowski
  7. Adriana Swacha
Uczestnicy zostaną wprowadzeni w tajniki rentgenografii strukturalnej monokryształów stosowanej w Zakładzie Krystalografii. Technika ta pozwala dowiedzieć się jak wyglądają cząsteczki związku badanego przez chemika (w tym ile wynoszą długości wiązań, wartości kątów międzywiązaniowych...) oraz w jaki sposób są one upakowane w krysztale. Prezentacja będzie obejmowała następujące części:
  1. Jak zobaczyć jak wyglądają cząsteczki czyli...
    prezentacja zjawiska dyfrakcji promieni X na krysztale oraz metodyki badań na dyfraktometrze.
  2. Świat kryształów czyli...
    ocena jakości kryształu - ćwiczenia praktyczne.
  3. Owoc pracy krystalografa na ekranie komputera - praca z programami do wizualizacji wyników badań krystalograficznych - ćwiczenia praktyczne.
9. Nowe materiały magnetyczne - nowe właściwości, nowe możliwości
    Opracowanie: Zespół Dielektryków
    Osoba prezentująca :
  1. mgr Piotr Chabecki
Materiały magnetyczne to fascynująca dziedzina nauki i technologii. Uczestnicy warsztatów przekonają się, że właściwości magnetyczne można nadać materiałom przypominającym swoim wyglądem pianę, gąbkę, plastelinę, a nawet ciecz. Te "dziwne" magnesy będzie można brać do ręki i poznawać ich niezwykłe właściwości. W czasie warsztatów zaprezentowane będą takie ćwiczenia jak: "skacząca ciecz", "znikające fale", "biegnący jeż", "ciecz kapiąca do góry", "magiczna strzykawka", "wodne żelazo".

Każde ze zjawisk zostanie krótko omówione i wyjaśnione.
(Zdjęcie zapożyczone z http://www.flickr.com/photos/jurvetson)

10. Luminescencja metali i związków chemicznych i jej detekcja
    Opracowanie: Zespół Dielektryków
    Osoba prezentująca:
  1. dr Marcin Sobczyk
Luminescencja jest zjawiskiem polegającym na emisji promieniowania elektromagnetycznego (fal świetlnych) z zakresu widzialnego. Związane jest to z przejściem promienistym pomiędzy dwoma stanami energetycznymi wzbudzonego atomu lub cząsteczki. Podczas pokazu zostanie zaprezentowana fotoluminescencja nanokrystalicznych związków europu i terbu, mających zastosowanie jako luminofory w lampach kineskopowych.
Pokaz obejmować będzie również rejestrację widma emisyjnego lampy wolframowej, lampy rtęciowej, czerwonego lasera półprzewodnikowego i luminoforu, za pomocą światłowodu sprzężonego ze spektrometrem CCD.
11. Wirtualne laboratorium chemiczne
    Opracowanie: Zespół Spektroskopii Cieczy Molekularnych
    Osoby prezentujące:
  1. mgr Krzysztof Beć
  2. mgr Justyna Grabska
  3. mgr Irmina Grotowska
W czasie warsztatów zostanie wykorzystany program ChemLab firmy Model Science. Program ten jest przeznaczony dla prowadzenia symulowanych doświadczeń laboratoryjnych. Prezentowana wersja programu jest wersja testową. Dostępnych jest 6 odczynników, kilkanaście naczyń laboratoryjnych i zestaw typowych operacji laboratoryjnych. Doświadczenie prowadzone w "wirtualnym" laboratorium pozwala na szybkie zapoznanie się z podstawowymi sprzętami laboratoryjnymi, odczynnikami i metodami pracy. Może to być propozycja wstępu do pracy w prawdziwym laboratorium chemicznym.
12. Pokaz zabezpieczeń fluorescencyjnych na banknotach i dokumentach
    Opracowanie: Zespół Fizykochemii Lantanowców
    Osoby prowadzące:
  1. dr Jerzy Sokolnicki
  2. mgr Dagmara Stefanowska
  3. mgr Anna Dobrowolska
  4. mgr Aleksandra Grezer
  5. mgr Aneta Wiatrowska
Jednym ze sposobów zabezpieczania dokumentów i papierów wartościowych jest wykonywanie na nich znaków substancją fluoroscencyjną, która pod wpływem promieniowania UV lub z zakresu bliskiej podczerwieni wykazuje emisję powodującą, że znaki te stają się kolorowe. Ich kolor i kształt są charakterystyczne dla danego rodzaju papierów wartościowych czy dokumentów i są trudne do podrobienia. Do wywoływania emisji stosuje się lampy UV lub diody laserowe. W czasie prezentacji pokazane zostaną zabezpieczenia banknotów polskich, Euro i prawa jazdy.
13. Odbarwianie gencjany pod wpływem promieniowania UV w obecności TiO2 jako katalizatora
    Opracowanie: Zespół Fotokatalizy
    Osoba prowadząca:
  1. dr Izabela Czeluśniak
Chemiczne skutki działania światła odgrywają w naszym życiu istotną rolę, z czego najczęściej nie zdajemy sobie sprawy. Reakcje fotochemiczne, czyli takie, które zachodzą pod wpływem działania światła, są najważniejszymi dla życia procesami na Ziemi. Fotoliza wody na wolny tlen i wodór dała niezbędny dla życia tlen, bez którego nie powstałoby życie. Utworzona w procesie fotosyntezy materia organiczna jest podstawą łańcucha pokarmowego. Paliwa kopalne: węgiel, ropa naftowa, gaz ziemny są także przykładem zmagazynowanej na drodze procesu fotochemicznego energii. Współczesny człowiek również próbuje wykorzystać reakcje chemiczne w celu poprawienia sobie jakości życia. Postęp w takich dziedzinach jak fotografika, drukarstwo, elektronika a nawet medycyna byłby niemożliwy bez wykorzystania procesów fotochemii. Rozkład związków organicznych w obecności nietoksycznego dwutlenku tytanu jest przykładem wykorzystania procesu fotokatalitycznego do usuwania zanieczyszczeń w wodzie, takich jak np. pestycydy. Celem eksperymentu będzie pokazanie wpływu fotokatalizatora, TiO2 na proces odbarwiania gencjany.
14. Niezwykłe właściwości układów w stanach głęboko niezrównoważonych
    Opracowanie: Zespół Zastosowań strukturalnych EPR
    Osoba prowadząca:
  1. dr Katarzyna Wajda-Hermanowicz
Kiedy Borys Biełousow, dyrektor Instytutu Biofizyki w byłym ZSRR, w 1951 roku wysłał do publikacji w czasopiśmie naukowym artykuł, w którym ogłosił odkrycie oscylacyjnej reakcji chemicznej, jego praca została od razu odrzucona z krótką notą, że jest to niemożliwe. W rezultacie Biełousow nie był w stanie opublikować swoich wyników. 10 lat później, jego student Anatol Kabotyński powtórzył prace Biełousowa i udało mu się przekonać większe grono chemików do idei oscylatora chemicznego. Dopiero w 1972 roku trzech naukowców z uniwersytetu w Oregonie: Field, Körös i Notes opublikowało pełny mechanizm reakcji Biełousowa. Co jest takiego niezwykłego w tych reakcjach?
Na naszych oczach z chaosu zupełnie samorzutnie rodzą się struktury przestrzenne o niezwykłych właściwościach bądź wszystkie cząsteczki w roztworze "na komendę" ulegają reakcji chemicznej

    Zaprezentowane zostaną reakcje:
  1. Wędrujące fale reaktywności w reakcji Kabotyńskiego-Zaikina-Winfree
  2. Samoorganizacja przestrzenna w Reakcji Biełousowa-Żabotyńskiego
  3. Reakcja oscylacyjna Briggsa-Rauschera
Na co komu takie reakcje? Poza estetyczną przyjemnością płynącą z obserwacji tych zjawisk, reakcje te są analogami zjawisk periodycznych w organizmach żywych, choćby takich jak bicie serca. Oprócz tego są one natury czysto chemicznej, więc ich zrozumienie jest początkiem pojmowania bardziej złożonej i subtelnej chemii - chemii organizmów żywych.
15. Kolorowa chemia
    Opracowanie: ZB-16, Zespół Spektroskopii, Struktury i Elektrochemii Związków Koordynacyjnych f- i d-elektronowych
    Osoby prowadzące:
  1. dr Rafał Janicki
  2. mgr Katarzyna Rubka
  3. Michał Babij
  4. W czasie pokazu zostaną zaprezentowane doświadczenia, podczas których związki chemiczne będą zmieniały barwę na skutek reakcji chemicznych, temperatury lub światła.