Imprezy organizowane na Wydziale Chemii Uniwersytetu Wrocławskiego w ramach Festiwalu Nauki 2010.
Wydział Chemii Uniwersytetu Wrocławskiego zaprasza uczestników tegorocznego Festiwalu Nauki w dniach 17 i 18 września 2010. Pierwszego dnia przewidziany jest wykład połączony z pokazami efektownych doświadczeń (dwie tury; pierwsza o godz. 11.00, druga o godz. 15.00 - konieczność zapisów!). Wykład i pokaz prowadzony przez dr Andrzeja Vogta ma już swoją długoletnią tradycję i cieszy się dużym zainteresowaniem nie tylko wśród młodszych uczestników, ale i tych bardziej wiekowo zawansowanych. Wykład będzie bogato ilustrowany doświadczeniami i każde z nich zostanie wyczerpująco omówione. Dzięki temu uczestnictwo w wykładzie to nie tylko rozrywka, ale i nauka.
 Drugiego dnia Festiwalu na Wydziale Chemii proponujemy dwa wykłady i warsztaty chemiczne. Pierwszy wykład rozpocznie się o godzinie 10.30 i będzie prowadzony przez dra Jacka Wojaczyńskiego. Tytuł wykładu to "Chemia hemu, czyli dlaczego upadło Cesarstwo Rzymskie, a Stany Zjednoczone uzyskały niepodległość ". Drugi wykład rozpocznie się o godz. 13.00 i będzie wygłoszony przez dr Barbarę Łydżbę-Kopczyńską. Temat wykładu to "Czy tajemnice dawnych mistrzów i zagadki archeologii mogą być wyjaśnione przez chemię
?".
Również w drugim dniu Festiwalu zapraszamy na warsztaty chemiczne (zapisy!). Warsztaty te organizowane są od wielu lat i niezmiennie cieszą się dużym zainteresowaniem. Uczestnicy warsztatów muszą zgłosić się na nie wcześniej. Niestety ilość miejsc jest ograniczona do ok. 300 osób, a ilość chętnych czasami kilkakrotnie większa. Dla zachowania bezpieczeństwa i utrzymania efektywności warsztatów ograniczenie ilości osób jest niestety konieczne. Uczestnicy są dzieleni na grupy 5 - 10 osobowe. Każdej z grup towarzyszy opiekun dbający o bezpieczeństwo uczestników, pomagający w wykonywaniu doświadczeń. Część doświadczeń uczestnicy wykonują sami, w niektórych przypadkach są to demonstracje prowadzone przez doświadczonych eksperymentatorów. Dzięki małej liczebności grup wszystko można dokładnie zobaczyć, prawie wszystko dotknąć. Uczestników zapraszamy częstokroć do laboratoriów naukowych, a przeprowadzane doświadczenia dotyczą nowinek znanych z pierwszych stron gazet. Warsztaty to też okazja do bezpośrednich kontaktów z kadrą naukowo-badawcza i studentami. Można "zasięgnąć języka" w sprawie wyboru przyszłych studiów, poczuć atmosferę prawdziwego laboratorium. Każdego roku proponowane są nieco inne ćwiczenia i w obecnej chwili nie można jeszcze podać ostatecznej ich listy. Poniżej opisy planowanych doświadczeń. |
Program imprez festiwalowych
piątek, 17.09.2010
- godz. 11.00, "Odlotowa chemia"
dr Andrzej Vogt, Audytorium II (zapisy)
- godz. 15.00, "Odlotowa chemia"
dr Andrzej Vogt, Audytorium II (zapisy)
sobota 18.09.2010
- godz. 10.30, "Chemia hemu, czyli dlaczego upadło Cesarstwo Rzymskie, a Stany Zjednoczone uzyskały niepodległość, ",
dr Jacek Wojaczyński, Audytorium I (wstęp wolny)
- godz. 13.00, "Czy tajemnice dawnych mistrzów i zagadki archeologii mogą być wyjaśnione przez chemię?
",
dr Barbara Łydżba-Kopczyńska, Audytorium I, (wstęp wolny)
- godz. 10.00 - 11.30,
godz. 12.00 - 13.30, godz. 15.00 - 16.30, godz. 17.00 - 18.30.
Warsztaty chemiczne - laboratoria i pracownie naukowe na Wydziale Chemii UWr. (zapisy)
Zapisy i informacja:
tel. 071 3757 292, e-mail: festiwal@wchuwr.pl
Wydział chemii
Uniwersytet Wrocławski
ul. F. Joliot-Curie 14
50-383 Wrocław
|
Ćwiczenia wykonywane w czasie warsztatów prowadzonych podczas Festiwalu Nauki
1. Magia ciekłego azotu
Opracowanie: Zespół Aktywacji Małych Cząsteczek I Kinetyki
Osoby prezentujące:
- mgr Anna Drąg-Jarząbek
- mgr Agnieszka Grala
Doświadczenie będzie prezentować skutki "mrożących" właściwości ciekłego azotu. Zanurzenie w nim takich przedmiotów jak: róża, balon, gumowy wąż, czy jabłko na pewien czas silnie wpływa na zmiany ich "elastyczności". Jakie to będzie miało konsekwencję dla tych przedmiotów? Zapraszamy do nas żeby się o tym przekonać...
Dodatkowo uczestnicy Festiwalu Nauki będą mieli okazje przyjrzenia się z bliska profesjonalnemu laboratorium badawczemu, w którym synteza związków chemicznych wymaga stosowania specjalistycznego szkła laboratoryjnego i aparatury.
2. Srebrzenie bombek
Opracowanie: Zespół Teoretycznego Modelowania Procesów Chemicznych, Zespół Chemii Porfiryn I Metaloporfiryn
Osoba prezentująca:
- dr Andrzej Bil
 |
Ćwiczenie polega na pokryciu wewnętrznej strony bombki lustrem srebrnym. W tym celu wykorzystuje się próbę Tollensa, polegającą na utlenianiu aldehydów za pomocą amoniakalnego roztworu soli srebra |
3. Tajemnice efektów specjalnych
Opracowanie: Zespół spektroskopii asocjatów, stanów przejściowych reakcji i strukturalnych przejść fazowych
Osoby prezentujące:
- mgr Katarzyna Grzechnik
- mgr Dominik Jesariew
W czasie ćwiczenia będzie można zobaczyć jak otrzymać sztuczną krew oraz stworzyć wulkan z wydobywającą się z krateru żółtą pianą. Na koniec prowadzący rozwiąże zagadkę zniknięcia skradzionej w czasie pokazu monety
4. Właściwości związków i ich reaktywność
Opracowanie: Zespół katalizy homogenicznej
Osoba prezentująca:
- dr Jarosław Sobczak
W czasie ćwiczeń zaprezentowane zostaną zarówno takie doświadczenia, które stanowią "kanon" tego typu zajęć - jak na przykład rozdzielanie chromatograficzne tuszu i może to być powtarzane w szkolnym lub "domowym" laboratorium, jak również takie doświadczenia do których potrzebne są nie tylko specjalistyczne odczynniki i aparatura ale i wprawa w ich wykonywaniu. Każde ze zjawisk zostanie krótko omówione, aby była to nie tylko zabawa, ale i nauka.
Oto propozycje doświadczeń:
- Chromatografia cienkowarstwowa tuszu z flamastra
- Ciekły ditlen (-183oC) - właściwości paramagnetyczne
- Krystalizacja octanu sodu z pomiarem temperatury roztworu i kryształów
- Efekty cieplne w reakcjach rodanku amonu z wodorotlenkiem baru i gliceryny z nadmanganianem potasu.
5. Ciepło krystalizacji
Opracowanie: Zespół struktury i oddziaływań molekularnych
Osoba prezentująca:
- mgr Jerzy Kołodziejczak
Prezentowany eksperyment w prosty sposób ilustruje zjawiska towarzyszące przemianom fazowym. W czasie doświadczenia przechładzany jest ciekły tiosiarczan sodu. W wyniku "zaszczepienia" kryształkiem stałego tiosiarczanu sodu obserwuje się gwałtowne zestalenie cieczy, czemu towarzyszy silny efekt egzoenergetyczny. Przedstawione doświadczenie może być wstępem do dyskusji o wykorzystaniu alternatywnych źródeł energii oraz sposobów zagospodarowania energii cieplnej.
6. CHEMIA JĄDROWA – ZJAWISKA ZWIĄZANE Z PROMIENIOTWÓRCZOŚCIĄ NATURALNĄ
Opracowanie: Zespół Fotokatalizy, Zespół Dynamiki i Struktury Związków Koordynacyjnych
Osoby prezentujące:
- dr Andrzej Kochel
- dr Krzysztof Drabent
 |
W czasie pokazu zostaną zaprezentowane właściwości substancji związane z emisją promieniowania jonizującego ( użyte substancje będą całkowicie bezpieczne dla uczestników zajęć). W pokazie wykorzystane będą: licznik Geigera-Müllera oraz sonda scyntylacyjna. Prowadzący również uwzględnią zagadnienia związane z budową i działaniem reaktorów jądrowych. |
7. Nowe trendy w dziedzinie molekularnego magnetyzmu
Opracowanie: Zespół Molekularnego Magnetyzmu i Nowych Materiałów
Osoby prezentujące:
- dr Andrzej Pochaba,
- mgr Mirosław Wrzecion
 |
 |
W czasie warsztatów zostaną zaprezentowane najnowsze dokonania w zakresie badań magnetochemicznych nowoczesnych materiałów magnetycznych (magnesów molekular-nych). Przedstawiona też zostanie aparatura stosowana do niskotemperaturowych badań magnetycznych. |
8. Dlaczego chemik lubi otrzymywać kryształy ...
Opracowanie: Zespół Krystalografii
Osoby prezentujące:
- prof. dr hab. Tadeusz Lis
- mgr Marta Krawczyk
- mgr Monika Krawczyk
- mgr Anna Kwiecień
- mgr Adrian Mermer
- Tomasz Jakubowski
- Adriana Swacha
Uczestnicy zostaną wprowadzeni w tajniki rentgenografii strukturalnej monokryształów stosowanej w Zakładzie Krystalografii. Technika ta pozwala dowiedzieć się jak wyglądają cząsteczki związku badanego przez chemika (w tym ile wynoszą długości wiązań, wartości kątów międzywiązaniowych...) oraz w jaki sposób są one upakowane w krysztale. Prezentacja będzie obejmowała następujące części:
- Jak zobaczyć jak wyglądają cząsteczki czyli...
prezentacja zjawiska dyfrakcji promieni X na krysztale oraz metodyki badań na dyfraktometrze.
- Świat kryształów czyli...
ocena jakości kryształu - ćwiczenia praktyczne.
- Owoc pracy krystalografa na ekranie komputera - praca z programami do wizualizacji wyników badań krystalograficznych - ćwiczenia praktyczne.
9. Nowe materiały magnetyczne - nowe właściwości, nowe możliwości
Opracowanie: Zespół Dielektryków
Osoba prezentująca :
- mgr Piotr Chabecki
 |
Materiały magnetyczne to fascynująca dziedzina nauki i technologii. Uczestnicy warsztatów przekonają się, że właściwości magnetyczne można nadać materiałom przypominającym swoim wyglądem pianę, gąbkę, plastelinę, a nawet ciecz. Te "dziwne" magnesy będzie można brać do ręki i poznawać ich niezwykłe właściwości. W czasie warsztatów zaprezentowane będą takie ćwiczenia jak: "skacząca ciecz", "znikające fale", "biegnący jeż", "ciecz kapiąca do góry", "magiczna strzykawka", "wodne żelazo".
Każde ze zjawisk zostanie krótko omówione i wyjaśnione. (Zdjęcie zapożyczone z http://www.flickr.com/photos/jurvetson)
|
10. Luminescencja metali i związków chemicznych i jej detekcja
Opracowanie: Zespół Dielektryków
Osoba prezentująca:
- dr Marcin Sobczyk
 |
Luminescencja jest zjawiskiem polegającym na emisji promieniowania elektromagnetycznego (fal świetlnych) z zakresu widzialnego. Związane jest to z przejściem promienistym pomiędzy dwoma stanami energetycznymi wzbudzonego atomu lub cząsteczki. Podczas pokazu zostanie zaprezentowana fotoluminescencja nanokrystalicznych związków europu i terbu, mających zastosowanie jako luminofory w lampach kineskopowych.
Pokaz obejmować będzie również rejestrację widma emisyjnego lampy wolframowej, lampy rtęciowej, czerwonego lasera półprzewodnikowego i luminoforu, za pomocą światłowodu sprzężonego ze spektrometrem CCD.
|
11. Wirtualne laboratorium chemiczne
Opracowanie: Zespół Spektroskopii Cieczy Molekularnych
Osoby prezentujące:
- mgr Krzysztof Beć
- mgr Justyna Grabska
- mgr Irmina Grotowska
 |
W czasie warsztatów zostanie wykorzystany program ChemLab firmy Model Science. Program ten jest przeznaczony dla prowadzenia symulowanych doświadczeń laboratoryjnych. Prezentowana wersja programu jest wersja testową. Dostępnych jest 6 odczynników, kilkanaście naczyń laboratoryjnych i zestaw typowych operacji laboratoryjnych. Doświadczenie prowadzone w "wirtualnym" laboratorium pozwala na szybkie zapoznanie się z podstawowymi sprzętami laboratoryjnymi, odczynnikami i metodami pracy. Może to być propozycja wstępu do pracy w prawdziwym laboratorium chemicznym.
|
12. Pokaz zabezpieczeń fluorescencyjnych na banknotach i dokumentach
Opracowanie: Zespół Fizykochemii Lantanowców
Osoby prowadzące:
- dr Jerzy Sokolnicki
- mgr Dagmara Stefanowska
- mgr Anna Dobrowolska
- mgr Aleksandra Grezer
- mgr Aneta Wiatrowska
 |
Jednym ze sposobów zabezpieczania dokumentów i papierów wartościowych jest wykonywanie na nich znaków substancją fluoroscencyjną, która pod wpływem promieniowania UV lub z zakresu bliskiej podczerwieni wykazuje emisję powodującą, że znaki te stają się kolorowe. Ich kolor i kształt są charakterystyczne dla danego rodzaju papierów wartościowych czy dokumentów i są trudne do podrobienia. Do wywoływania emisji stosuje się lampy UV lub diody laserowe. W czasie prezentacji pokazane zostaną zabezpieczenia banknotów polskich, Euro i prawa jazdy. |
13. Odbarwianie gencjany pod wpływem promieniowania UV w obecności TiO2 jako katalizatora
Opracowanie: Zespół Fotokatalizy
Osoba prowadząca:
- dr Izabela Czeluśniak
 |
Chemiczne skutki działania światła odgrywają w naszym życiu istotną rolę, z czego najczęściej nie zdajemy sobie sprawy. Reakcje fotochemiczne, czyli takie, które zachodzą pod wpływem działania światła, są najważniejszymi dla życia procesami na Ziemi. Fotoliza wody na wolny tlen i wodór dała niezbędny dla życia tlen, bez którego nie powstałoby życie. Utworzona w procesie fotosyntezy materia organiczna jest podstawą łańcucha pokarmowego. Paliwa kopalne: węgiel, ropa naftowa, gaz ziemny są także przykładem zmagazynowanej na drodze procesu fotochemicznego energii. Współczesny człowiek również próbuje wykorzystać reakcje chemiczne w celu poprawienia sobie jakości życia. Postęp w takich dziedzinach jak fotografika, drukarstwo, elektronika a nawet medycyna byłby niemożliwy bez wykorzystania procesów fotochemii. Rozkład związków organicznych w obecności nietoksycznego dwutlenku tytanu jest przykładem wykorzystania procesu fotokatalitycznego do usuwania zanieczyszczeń w wodzie, takich jak np. pestycydy. Celem eksperymentu będzie pokazanie wpływu fotokatalizatora, TiO2 na proces odbarwiania gencjany.
|
14. Niezwykłe właściwości układów w stanach głęboko niezrównoważonych
Opracowanie: Zespół Zastosowań strukturalnych EPR
Osoba prowadząca:
- dr Katarzyna Wajda-Hermanowicz
Kiedy Borys Biełousow, dyrektor Instytutu Biofizyki w byłym ZSRR, w 1951 roku wysłał do publikacji w czasopiśmie naukowym artykuł, w którym ogłosił odkrycie oscylacyjnej reakcji chemicznej, jego praca została od razu odrzucona z krótką notą, że jest to niemożliwe. W rezultacie Biełousow nie był w stanie opublikować swoich wyników. 10 lat później, jego student Anatol Kabotyński powtórzył prace Biełousowa i udało mu się przekonać większe grono chemików do idei oscylatora chemicznego. Dopiero w 1972 roku trzech naukowców z uniwersytetu w Oregonie: Field, Körös i Notes opublikowało pełny mechanizm reakcji Biełousowa. Co jest takiego niezwykłego w tych reakcjach?
 |
Na naszych oczach z chaosu zupełnie samorzutnie rodzą się struktury przestrzenne o niezwykłych właściwościach bądź wszystkie cząsteczki w roztworze "na komendę" ulegają reakcji chemicznej |
Zaprezentowane zostaną reakcje:
- Wędrujące fale reaktywności w reakcji Kabotyńskiego-Zaikina-Winfree
- Samoorganizacja przestrzenna w Reakcji Biełousowa-Żabotyńskiego
- Reakcja oscylacyjna Briggsa-Rauschera
Na co komu takie reakcje? Poza estetyczną przyjemnością płynącą z obserwacji tych zjawisk, reakcje te są analogami zjawisk periodycznych w organizmach żywych, choćby takich jak bicie serca. Oprócz tego są one natury czysto chemicznej, więc ich zrozumienie jest początkiem pojmowania bardziej złożonej i subtelnej chemii - chemii organizmów żywych.
15. Kolorowa chemia
Opracowanie: ZB-16, Zespół Spektroskopii, Struktury i Elektrochemii Związków Koordynacyjnych f- i d-elektronowych
Osoby prowadzące:
- dr Rafał Janicki
- mgr Katarzyna Rubka
- Michał Babij
 |
W czasie pokazu zostaną zaprezentowane doświadczenia, podczas których związki chemiczne będą zmieniały barwę na skutek reakcji chemicznych, temperatury lub światła.
|